Over Jos Dirix
In de sculpturen van Jos Dirix staat het cyclische leven centraal. Ze gaan over zíjn leven, maar ook over het leven in het algemeen. In leven en werk van de beeldhouwer uit het Limburgse Neer hangt alles met alles samen. Hij gaat tot het uiterste om het maximale rendement uit leven en kunst te halen. Zijn beeldhouwkunst verenigt levenshonger met euforie en reflectie, bezinning en uitbundigheid, vergankelijkheid en vitaliteit.
Jos Dirix is een doener. Hij verbouwde zijn huis in Neer, voegde daar een expositieruimte aan toe, bouwde een atelier annex opslagruimte in de achtertuin, legde een eigen beeldentuin aan en sleutelt met zichtbaar genoegen aan zijn klassieke terreinwagen. Hij werkt vanuit de grondhouding dat concrete problemen of bijzondere wensen om slagvaardige ingrepen en inventieve oplossingen vragen. Waar inzicht vereist wordt, zijn handigheid en creativiteit nooit ver weg. Zoals elke doener is ook Dirix fysiek ingesteld. Bouwen en verbouwen zijn tegenhangers van het artistieke proces dat beheerst wordt door modelleren en construeren, toevoegen en wegnemen. Het fysieke genoegen van paardrijden, judo en jiujitsu is te vergelijken met de lichamelijke ervaring van beeldhouwkunst die fysiek aanwezig is en niemand onberoerd laat.
Het scheppingsproces van Dirix is op een bijzondere manier verweven met de grondbeginselen van judo en jiujitsu. De opmerkelijke overeenkomsten tussen beeldhouwkunst en Japanse gevechtskunst (waarvan hij een fervent beoefenaar is) manifesteren zich onder meer in de (schijn)bewegingen die ergens vandaan komen en ergens naartoe gaan. De wetenschap dat kleine veranderingen (in afstand, beweging, stand van de benen, greep op het lichaam van de tegenstander) grote gevolgen kunnen hebben, is diep geworteld in judo en jiujitsu en leent zich perfect voor een sculpturale vertaalslag, want ook beeldhouwen is een kwestie van aanvallen en terugtrekken, zoeken naar het goede moment.
Een belangrijk streven van Jos Dirix is het verankeren van visuele spanning en dynamiek in zijn beelden. Dat streven loopt als een rode draad door zijn oeuvre. Toch verandert zijn werk voortdurend. Er is sprake van een gestage en interessante ontwikkeling. De bronsplastieken getuigen van sterke verbondenheid met stieren, steenbokken, (IJslandse) paarden en menselijke torso’s. In 2007 is daar de fascinatie voor roofdieren bijgekomen. In dat jaar maakte de beeldhouwer een safarireis door Kenia. In de sculpturen van hunters draait alles om de combinatie van dynamiek, samengebalde oerkracht en ruimtelijke beleving. De beeldhouwer stoort zich niet aan anatomische wetten. Hij focust zich liever op de ongeschreven regels die gelden voor pure en authentieke beeldhouwkunst. De garantie voor eigenheid schuilt in een oorspronkelijke en afwijkende beeldtaal en ook in tekenachtige toevoegingen. Met marmerraspen kerft hij lijnen in de wasmodellen om plooien of spierbundels te accentueren.
Jos Dirix benadrukt dat beeldhouwen een kwestie is van overdrijven: steeds een stapje verder gaan. Goed is niet goed genoeg. Het kan altijd beter: van goed naar groots. Hij schaaft onophoudelijk aan zijn technische vaardigheden, koestert de behoefte aan nieuwe experimenten en neemt niets voor vanzelfsprekend aan. Vaardigheid en doelmatigheid, daadkracht en concentratie zijn vereist om vooruit te komen. Dirix onderzoekt, analyseert en experimenteert. Hij wikt en weegt. In zijn sculpturen probeert hij de essentie van een moment, een stemming, een houding, een gevoel of een beweging te vangen. Die instelling en nieuwsgierigheid hebben hem gebracht waar hij nu staat. Hij reageert en desoriënteert, brengt structuur en vaste vorm aan om die vervolgens met dezelfde doortastendheid weer te ondergraven. Zijn aanpak is deels concreet en formeel, maar óók radicaal, expressief, intuďtief. Doorslaggevende beslissingen worden tíjdens het scheppingsproces genomen. Elke artistieke ingreep wordt door het beeld of door de materie uitgelokt.
Tekst: Wim van der Beek, kunstrecensent
